Cách đọc kết quả phân tích tinh dịch heo trên máy CASA
Máy CASA in ra cả chục chỉ số sau mỗi lần đọc mẫu: nồng độ, hoạt lực tổng, hoạt lực tiến thẳng, VCL, VSL, VAP, LIN, ALH, tỷ lệ kỳ hình… Nhiều kỹ thuật viên phòng tinh chỉ nhìn con số hoạt lực rồi pha liều, bỏ qua phần còn lại. Bài viết này giải thích từng chỉ tiêu đánh giá tinh dịch heo trên phiếu kết quả CASA, ý nghĩa của chúng với tỷ lệ đậu thai và cách dùng số liệu để quản lý heo đực giống.
Máy CASA là gì và đo được gì
CASA (Computer Assisted Semen Analysis) là hệ thống phân tích tinh dịch bằng máy tính: camera gắn trên kính hiển vi quay mẫu tinh trên lam đếm, phần mềm nhận diện và theo dõi đường đi của từng tinh trùng trong nhiều khung hình. Từ đó máy tính ra ba nhóm chỉ số:
- Số lượng: nồng độ tinh trùng, tổng số tinh trùng trong lần khai thác
- Vận động: hoạt lực tổng, hoạt lực tiến thẳng và các thông số tốc độ, quỹ đạo
- Hình thái: tỷ lệ tinh trùng kỳ hình theo từng dạng (chỉ có trên máy có mô-đun hình thái)
Ưu điểm lớn nhất so với đọc bằng mắt là tính khách quan: cùng một mẫu, các ca và các kỹ thuật viên khác nhau cho kết quả gần như nhau, nên số liệu so sánh được theo thời gian.
Nhóm 1: Nồng độ và tổng số tinh trùng
- Nồng độ (triệu tinh trùng/ml): số tinh trùng trong 1 ml tinh nguyên
- Tổng số tinh trùng = nồng độ x thể tích lần khai thác
Hai số này quyết định một lần khai thác pha được bao nhiêu liều. Phần mềm CASA thường tự tính số liều và thể tích môi trường cần thêm khi trại nhập số tinh trùng mỗi liều theo quy trình của mình. Với phối cổ tử cung truyền thống, nhiều trại dùng khoảng 2-3 tỷ tinh trùng mỗi liều (ngưỡng tham khảo, mỗi hệ thống có quy chuẩn riêng).
Nhóm 2: Hoạt lực tổng và hoạt lực tiến thẳng
- Hoạt lực tổng (%): tỷ lệ tinh trùng có chuyển động, kể cả chuyển động tại chỗ
- Hoạt lực tiến thẳng (%): tỷ lệ tinh trùng di chuyển tiến về phía trước, nhóm này mới có khả năng đi tới vị trí thụ tinh
Nên nhìn hoạt lực tiến thẳng nhiều hơn hoạt lực tổng. Một mẫu hoạt lực tổng cao nhưng tiến thẳng thấp thường do tinh trùng bơi vòng tròn hoặc rung tại chỗ, có thể liên quan sốc nhiệt, môi trường pha chưa đúng nhiệt độ hoặc mẫu đã để lâu. Nhiều trại đực giống chỉ đưa vào sản xuất những lần khai thác có hoạt lực từ khoảng 70% trở lên (ngưỡng tham khảo, nên thống nhất với bác sĩ thú y của trại).
Nhóm 3: Các thông số tốc độ và quỹ đạo
Đây là phần khiến phiếu CASA trông phức tạp, nhưng hiểu đúng thì rất hữu ích:
| Chỉ số | Tên đầy đủ | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| VCL (µm/s) | Vận tốc theo đường cong | Tốc độ đi theo đường thực tế, ngoằn ngoèo của đầu tinh trùng |
| VSL (µm/s) | Vận tốc theo đường thẳng | Tốc độ tính theo khoảng cách thẳng từ điểm đầu tới điểm cuối |
| VAP (µm/s) | Vận tốc theo đường trung bình | Tốc độ theo đường đi đã làm mượt |
| LIN (%) | Độ thẳng tuyến tính = VSL/VCL | Càng cao, tinh trùng càng bơi thẳng |
| STR (%) | Độ thẳng = VSL/VAP | Mức tiến thẳng so với đường trung bình |
| WOB (%) | Độ dao động = VAP/VCL | Mức lắc lư quanh đường trung bình |
| ALH (µm) | Biên độ lắc ngang của đầu | Đầu lắc mạnh hay yếu khi bơi |
| BCF (Hz) | Tần số cắt ngang | Số lần đầu tinh trùng cắt qua đường trung bình mỗi giây |
Cách đọc nhanh: tinh trùng khỏe thường có VSL và LIN cao, nghĩa là vừa nhanh vừa bơi thẳng. VCL cao nhưng LIN thấp là tinh trùng bơi nhanh mà vòng vèo. Khi so sánh, chỉ so giữa các mẫu đọc trên cùng loại máy, cùng loại lam và cùng nhiệt độ, vì mỗi hệ thống có cài đặt khác nhau.
Nhóm 4: Hình thái và tỷ lệ kỳ hình
Kỳ hình là tinh trùng có cấu tạo bất thường. Các máy CASA có mô-đun hình thái như IVOS Pro của IMV nhận diện tự động 5 dạng: giọt bào tương gần, giọt bào tương xa, đuôi cong, đuôi cuộn và đuôi gập ngược (DMR), trên cả 3 quần thể tổng số, di động và tiến thẳng.
- Giọt bào tương gần (sát đầu): thường gặp ở tinh trùng chưa thành thục, có thể do khai thác quá dày hoặc heo đực còn non
- Đuôi cong, đuôi cuộn, đuôi gập ngược: có thể do sốc lạnh, sốc thẩm thấu trong khâu pha hoặc do bất thường trong quá trình sinh tinh
Theo IMV, tỷ lệ kỳ hình tăng là dấu hiệu sớm của stress nhiệt, bệnh hoặc thoái hóa tinh hoàn, giúp trại phát hiện vấn đề trước khi tinh kém chất lượng đi vào sản xuất. Nhiều trại dùng ngưỡng tham khảo khoảng 20-25% kỳ hình tổng là giới hạn chấp nhận, tùy quy chuẩn từng hệ thống.
Dùng kết quả CASA để quản lý heo đực giống
- Theo dõi theo từng con: lưu kết quả mỗi lần khai thác, vẽ xu hướng nồng độ, hoạt lực tiến thẳng, kỳ hình. Một con giảm dần qua 3-4 lần liên tiếp cần được kiểm tra sức khỏe, nhiệt độ chuồng và lịch khai thác
- Loại sớm lần khai thác kém: đặt ngưỡng tối thiểu cho hoạt lực tiến thẳng và kỳ hình, lần khai thác không đạt thì không pha liều
- Tối ưu số liều: pha theo số tinh trùng có hoạt lực thay vì theo thể tích, tránh pha quá loãng hoặc lãng phí tinh tốt
- Kiểm tra quy trình pha: đọc lại mẫu tinh sau pha và sau vài ngày bảo quản để biết môi trường và tủ bảo quản có giữ được hoạt lực không
Lưu ý để kết quả CASA chính xác
- Làm ấm lam đếm và bàn soi về 37-38°C trước khi nhỏ mẫu
- Pha loãng mẫu đúng tỷ lệ phần mềm yêu cầu, dùng pipet chuẩn
- Dùng đúng loại lam đếm mà máy được hiệu chuẩn (ví dụ lam Leja 4 buồng với máy IMV)
- Đọc đủ số vi trường, không đọc vùng sát mép lam
- Đọc mẫu sớm sau khi khai thác hoặc sau khi pha, ghi rõ thời điểm đọc
Chọn máy CASA phù hợp quy mô trại
| Quy mô | Gợi ý |
|---|---|
| Trại nhỏ, cần đọc nhanh nồng độ, hoạt lực | Kineo Start IMV |
| Phòng tinh vừa và nhỏ, cần CASA đầy đủ, gọn | CEROS II IMV |
| Trại đực giống lớn, cần hình thái tự động và dữ liệu quản lý | IVOS Pro IMV |
Phân tích tinh chỉ là một khâu trong chuỗi thụ tinh nhân tạo. Xem đủ thiết bị cho từng khâu trong bài thụ tinh nhân tạo cho heo cần những gì, hoặc xem nhóm thiết bị kiểm tra, phân tích tinh heo.
Thái Bình Dương cung cấp máy CASA chính hãng IMV Technologies (Pháp), hỗ trợ lắp đặt, đào tạo đọc kết quả cho kỹ thuật viên. Gọi hotline 0966.566.475 để được tư vấn.
📞 Hotline: 0966.566.475 · 🌐 channuoithuy.com.vn · Email: info@channuoithuy.com.vn
