Salbutamol là gì? Vì sao bị cấm sử dụng trong chăn nuôi?
Salbutamol vốn là hoạt chất được sử dụng trong y tế để hỗ trợ điều trị các bệnh lý hô hấp như hen suyễn, nhưng lại trở thành mối lo ngại khi bị lạm dụng trong chăn nuôi nhằm tăng tỷ lệ nạc.
Vậy Salbutamol thực chất là gì, tác động đến cơ thể ra sao và vì sao không được phép sử dụng để tạo nạc cho vật nuôi? Những thông tin quan trọng sẽ được làm rõ ngay dưới đây.
Salbutamol là gì?
Salbutamol là hoạt chất thuộc nhóm chất kích thích thụ thể β2-adrenergic tác dụng ngắn, có khả năng làm giãn cơ trơn phế quản. Thuốc được sử dụng để điều trị triệu chứng cơn hen cấp, đợt cấp của hen và một số trường hợp bệnh phổi tắc nghẽn có co thắt phế quản còn hồi phục. Salbutamol cũng có thể dùng để phòng co thắt phế quản do vận động.
Sau khi sử dụng, Salbutamol kích thích thụ thể β2 tại đường thở, giúp cơ trơn phế quản giãn ra, từ đó cải thiện khó thở, khò khè và co thắt phế quản. Thuốc có nhiều dạng như bình hít, bột hít, dung dịch khí dung, viên uống, dung dịch uống và dạng tiêm. Trong điều trị hô hấp, dạng hít thường được ưu tiên vì đưa thuốc trực tiếp đến đường thở.
Bên cạnh mục đích điều trị, Salbutamol từng bị lạm dụng trong chăn nuôi để tạo nạc cho vật nuôi. Hoạt chất được đưa vào thức ăn với lượng lớn và sử dụng kéo dài nhằm làm thay đổi tỷ lệ nạc, hoàn toàn khác với cách dùng có kiểm soát trong y tế.
Việc sử dụng sai mục đích có thể làm tăng nguy cơ tồn dư Salbutamol trong thịt. Người tiêu dùng ăn phải thực phẩm chứa hàm lượng cao có thể gặp các biểu hiện như tim đập nhanh, run, đau đầu, buồn nôn hoặc khô miệng. Do vậy cần phân biệt rõ là Salbutamol là thuốc điều trị bệnh hô hấp khi dùng đúng chỉ định, nhưng không được sử dụng làm chất tạo nạc trong chăn nuôi.
Vì sao chất Salbutamol bị cấm tuyệt đối trong chăn nuôi?
Salbutamol có giá trị trong điều trị bệnh hô hấp nhưng không được phép sử dụng trong thức ăn chăn nuôi. Nguyên nhân không nằm ở việc hoạt chất này “độc trong mọi trường hợp”, mà ở nguy cơ khi bị lạm dụng với mục đích kích thích tăng nạc, cùng khả năng tạo dư lượng trong thực phẩm.
Salbutamol hiện được liệt kê trong danh mục hóa chất cấm sử dụng trong thức ăn chăn nuôi tại Phụ lục V của Thông tư 21/2019/TT-BNNPTNT.
Độc tính và cơ chế tồn dư trong thịt gia súc
Khi sử dụng Salbutamol trong y tế, lượng thuốc, đường dùng và thời gian điều trị được kiểm soát theo từng trường hợp. Trong chăn nuôi, việc đưa hoạt chất này vào thức ăn nhằm thay đổi quá trình tích lũy cơ và mỡ lại là một hình thức sử dụng hoàn toàn khác.
Salbutamol tác động lên hệ β-adrenergic, nên khi vật nuôi tiếp xúc với lượng không phù hợp có thể xuất hiện những thay đổi về sinh lý như nhịp tim và huyết áp. Đáng lưu ý hơn, hoạt chất có thể hiện diện trong các mô, cơ quan của vật nuôi và trở thành dư lượng trong thực phẩm nếu sử dụng trái phép.
Vấn đề không chỉ nằm ở việc thịt có chứa Salbutamol, mà còn ở chỗ người tiêu dùng không thể biết chính xác hàm lượng đã tiếp xúc thông qua khẩu phần ăn. Vì việc kiểm soát Salbutamol ngay từ thức ăn chăn nuôi là biện pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ đưa chất cấm vào chuỗi thực phẩm.
Tác hại nghiêm trọng đối với sức khỏe người tiêu dùng
Salbutamol có tác động lên thụ thể β2-adrenergic nên khi cơ thể tiếp xúc với lượng cao hoặc không kiểm soát có thể gây các biểu hiện như tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực, run cơ, đau đầu, chóng mặt, bồn chồn và thay đổi huyết áp.
Ở mức phơi nhiễm cao, Salbutamol còn có thể gây hạ kali máu, ảnh hưởng đến hoạt động của cơ và tim. Quá liều có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim và những biến chứng nghiêm trọng hơn.
Lưu ý: Những nguy cơ trên không đồng nghĩa với việc Salbutamol là thuốc nguy hiểm khi sử dụng đúng chỉ định. Trong y tế, thuốc được dùng với liều và đường dùng phù hợp. Rủi ro trong an toàn thực phẩm nằm ở việc người tiêu dùng tiếp xúc với Salbutamol tồn dư mà không kiểm soát được mức phơi nhiễm.
Quy định pháp luật và mức xử phạt
Hiện nay, việc xử phạt trong lĩnh vực chăn nuôi được quy định tại Nghị định 211/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 05/08/2026. Đối với hành vi sử dụng hóa chất, sản phẩm sinh học hoặc vi sinh vật bị cấm trong thức ăn chăn nuôi, mức phạt đối với cá nhân có thể từ 50–60 triệu đồng nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; trường hợp thuộc tình huống được quy định tại khoản xử phạt tương ứng, mức phạt có thể từ 70–80 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể phải tiêu hủy chất cấm và thực hiện các biện pháp xử lý đối với vật nuôi đã sử dụng thức ăn chứa chất cấm. Theo quy định, vật nuôi có thể phải được nuôi giữ đến khi kiểm tra không còn tồn dư mới được xuất bán hoặc giết mổ; nếu không thể đáp ứng điều kiện này hoặc tái phạm trong trường hợp luật định, có thể bị buộc tiêu hủy.
Đặt mua sản phẩm thiết bị chăn nuôi heo
Vậy là bà con đã hiểu rõ Salbutamol là gì, vì sao hoạt chất này bị cấm sử dụng trong chăn nuôi và những nguy cơ có thể xảy ra khi tồn dư trong thực phẩm. Salbutamol vẫn có vai trò trong điều trị bệnh hô hấp khi được sử dụng đúng chỉ định, nhưng tuyệt đối không được lợi dụng để tạo nạc cho vật nuôi.
Trưởng phòng Marketing
Thạc Sĩ, Bác Sĩ Thú Y (Trường Nông Lâm TP.HCM), Có hơn 6 năm kinh nghiệm trong ngành chăn nuôi
